Demonstracje

Dlaczego warto?
 
Na pewno jest wiele spraw społecznych czy publicznych, z którymi się nie zgadzasz. Być może jest to dyskryminacja mniejszości lub przebieg inwestycji w twojej gminie albo są to działania rządu, samorządu czy innych instytucji publicznych. Z pewnością jest także wiele inicjatyw, które chciałbyś poprzeć, lub są jakieś postawy albo decyzje, wobec których zamierzasz wyrazić swoją opinię – pozytywną lub negatywną. Może więc nadszedł czas dać wyraz swoim poglądom i wraz z innymi osobami zorganizować demonstrację?
 
Jako obywatel państwa członkowskiego Unii Europejskiej możesz być zarówno uczestnikiem, jak i współorganizatorem zgromadzenia publicznego w formie demonstracji, manifestacji czy pikiety. Na mocy Karty Praw Podstawowych, a także regulacji na poziomie krajowym, każdy może korzystać z wolności organizowania pokojowego zgromadzenia. Zanim jednak je zorganizujesz, musisz je zarejestrować. Niekiedy zgromadzenie publiczne może być pomocnym instrumentem w organizowaniu społeczności lokalnej (community organizing).
 
W praktyce

Mam do tego prawo:

• Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 12 (link)
• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 57 (link)
• Ustawa z dnia 5 lipca 1990 roku – Prawo o zgromadzeniach (link)

Specyfika krajowa

W Polsce demonstracje reguluje Prawo o zgromadzeniach. Muszą one liczyć co najmniej 15 osób, mieć charakter celowy (wspólne wyrażenie poglądu lub zdania albo wspólne obradowanie) i zorganizowany (wcześniejsze umówienie się co do terminu i przebiegu) oraz odbywać się w określonym miejscu – na otwartej przestrzeni dostępnej dla nieokreślonej imiennie grupy osób. W zgromadzeniach może brać udział każdy, nie można jednak mieć przy sobie broni, materiałów wybuchowych lub pirotechnicznych, a także innych niebezpiecznych materiałów lub narzędzi.
 
Organizatorem zgromadzenia może być każdy, szczególnie zaś mogą to być:
 
• osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych (pełnoletnie osoby fizyczne, czyli osoby, które ukończyły osiemnasty rok życia i nie zostały ubezwłasnowolnione całkowicie, oraz osoby niepełnoletnie, które mają co najmniej szesnaście lat i zawarły związek małżeński),
• osoby prawne (wyodrębnione jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną, na przykład stowarzyszenia, fundacje, spółdzielnie, wyższe uczelnie, partie polityczne, związki zawodowe),
• inne organizacje (organizacje niebędące osobami prawnymi, na przykład stowarzyszenia zwykłe, komitety społeczne, komitety wyborcze),
• grupy osób (co najmniej dwie osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych).
 
Organizator zgromadzenia publicznego ma obowiązek powiadomić gminę o zamiarze jego przeprowadzenia. Informacja ta musi być dostarczona najwcześniej 30 dni przed datą zgromadzenia i najpóźniej trzy dni robocze przed jego terminem. Szczegóły, które powinien zawierać wniosek, są zawarte w ustawie.
 
Gmina może odmówić organizacji zgromadzenia, jeśli jego cel lub odbycie są niezgodne z Prawem o zgromadzeniach albo naruszają przepisy ustaw karnych, a także jeśli odbycie zgromadzenia może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu w znacznych rozmiarach.
 
Na początek zerknij na strony internetowe, na których możesz znaleźć informacje o tym jak zorganizować demonstrację:
 
http://poradnik.ngo.pl/jak_zorganizowac_manifestacje
http://www.ekspert.info-migrator.pl/strefa-migranta/dzia%C5%82aj/jak-zorganizowa%C4%87-manifestacj%C4%99
 

Specyfika krajowa

Prawo do zgromadzeń publicznych w Zjednoczonym Królestwie jest gwarantowane przez ustawę o prawach człowieka z 1998 roku (Human Rights Act), której art. 11 zapewnia prawo do protestu i wolność zrzeszania się („Każdy ma prawo do pokojowego gromadzenia się związanego z wolnością wypowiedzi, będącego podstawą demokratycznego społeczeństwa”). Prawo to dotyczy marszów, demonstracji (kontrdemonstracji), konferencji prasowych, publicznych i prywatnych spotkań, członkostwa w związkach zawodowych i form biernego oporu. Państwo brytyjskie ma obowiązek zapewnić warunki organizowania zgromadzeń publicznych i może ograniczać tę możliwość tylko w wyjątkowych sytuacjach, uwarunkowanych prawnie, koniecznych i proporcjonalnych, dotyczących kwestii bezpieczeństwa, przestępczości, zdrowia i moralności publicznej oraz praw i wolności osób trzecich – żadna manifestacja nie może być otwarcie skierowana przeciwko innej grupie społecznej, bezpośrednio jej atakować czy ją obrażać (mowa nienawiści). Wszystkie protesty i marsze muszą być zgłoszone policji co najmniej sześć dni przed ich rozpoczęciem, z podaniem daty, czasu i trasy przemarszu oraz nazwisk i adresów organizatorów. Więcej na ten temat można znaleźć na odpowiednich stronach rządowych.
 

Specyfika krajowa

Prawo do zgromadzeń publicznych (Versammlung) regulują w Niemczech ustawa zasadnicza (Art. 8 GG – Grundgesetz), a także ustawy (federalna i związkowe) o zgromadzeniach publicznych (Versammlungsgesetze, VersG). Artykuł 8 uprawnia obywateli do „pokojowego zgromadzania się bez broni”. Ustawy dają prawo do zgromadzeń także cudzoziemcom. Wśród legalnych form zgromadzeń w Niemczech najpopularniejsze są oświadczenia publiczne, demonstracje, łańcuchy ludzkie, marsze milczenia i protestu oraz blokady (na przykład przeciwników energetyki jądrowej). Słynne demonstracje poniedziałkowe w Dreźnie i Lipsku pod koniec 1989 roku były katalizatorem rozpadu Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

Pokojowe zgromadzenia w przestrzeni publicznej mają policyjną ochronę, jeśli zostaną zgłoszone odpowiednio wcześniej (z reguły dwa dni przed terminem zgromadzenia) we właściwym urzędzie lub na policji. Należy podać miejsce i czas zgromadzenia, jego temat i planowany przebieg trasy. Zgłoszenia można dokonać osobiście, telefonicznie lub pisemnie. Formularze są dostępne na stronach internetowych urzędów i policji. Policja strzeże, żeby nie zostały naruszone prawa i dobra osób nieuczestniczących w zgromadzeniu. Niedozwolone jest organizowanie zgromadzeń w budynkach parlamentarnych i rządowych oraz w Federalnym Trybunale Sprawiedliwości i przed jego siedzibą.