Wybory samorządowe

Dlaczego warto oddać swój głos?
 
Pamiętaj, że w demokracji suwerenem jest naród, na poziomie lokalnym zaś – wspólnota mieszkańców. Nie głosując, tracisz możliwość wpływania na decyzje ważne dla twojej wspólnoty lokalnej, wybory samorządowe mają bowiem bezpośredni wpływ na nasze życie codzienne. Zastanów się nad tym, czy nadal chcesz podróżować do pracy lub na uniwersytet szybką i zadbaną komunikacją miejską? Czy chcesz, żeby twoje dziecko miało możliwość uczęszczania do nowego publicznego przedszkola? A może chcesz mieć pewność, że pieniądze otrzymane z funduszy Unii Europejskiej są wydatkowane zgodnie z twoimi oczekiwaniami?
 
Jednym z fundamentów funkcjonowania Wspólnoty i w ogóle państw demokratycznych jest zasada subsydiarności, która mówi, że wszystkie decyzje ważne dla obywateli powinny być podejmowane na możliwie najniższym szczeblu. To właśnie ty – jako obywatel Unii Europejskiej – odgrywasz najważniejszą rolę przy podejmowaniu decyzji na najniższym szczeblu na terenie całej wspólnoty państw członkowskich, gdziekolwiek postanowisz zamieszkać. To twoje podatki pójdą do budżetu jednostki samorządowej, pamiętaj zatem, że masz wpływ na to, czy w twojej okolicy pojawi się dom kultury, biblioteka, muzeum, a może nawet teatr. Ostatecznie to ty zadecydujesz o rodzaju imprez kulturalnych i sportowych w mieście.
 
Głosując w wyborach samorządowych, masz pewność, że ty i twoja rodzina zamieszkacie w miejscu spełniającym wasze oczekiwania.
 
W praktyce

Mam do tego prawo

• Traktat o Unii Europejskiej, art. 3b (link)
• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 169 (link)
• Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 roku – Kodeks wyborczy (link)
• Ustawa z dnia 8 lipca 2005 roku o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (link)

Specyfika krajowa

Od 1 stycznia 1999 roku w Polsce wprowadzono trójstopniowy podział administracyjny, co oznacza, że w wyborach samorządowych głosujesz na swoich przedstawicieli na trzech szczeblach (województwa, powiatu i gminy). Zapamiętaj, że choć gmina stanowi podstawowy szczebel podejmowania decyzji na poziomie lokalnym, to również powiat i województwo pełnią wiele ważnych funkcji. Głosując na radnych do sejmiku województwa, masz wpływ na to, czy w twojej okolicy pojawią się szpitale specjalistyczne, koleje, muzea czy teatry, a także na to, w jaki sposób będą wydatkowane środki unijne. Z kolei wybierając swoich przedstawicieli w radzie powiatu, dbasz o to, jak przez najbliższe cztery lata będą wyglądały urzędy pracy, domy dziecka, szkoły ponadgimnazjalne czy drogi powiatowe.

  

Przykład podziału obowiązków między jednostki samorządu terytorialnego w obszarze edukacji:

• Gmina odpowiada za prowadzenie żłobków, przedszkoli, szkół podstawowych i gimnazjów.
• Powiat odpowiada za prowadzenie szkół ponadgimnazjalnych (licea, technika, szkoły zawodowe). Do zadań własnych powiatu należy zakładanie i prowadzenie publicznych szkół podstawowych specjalnych i gimnazjów specjalnych, szkół ponadgimnazjalnych, w tym z oddziałami integracyjnymi, szkół sportowych i mistrzostwa sportowego oraz innych placówek, z wyjątkiem szkół i placówek o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym.
• Województwo odpowiada za nadzór pedagogiczny, który sprawuje kurator oświaty na poziomie regionalnym (wojewódzkim). Warto również pamiętać o stypendiach marszałka województwa, które są często przekazywane uzdolnionej młodzieży.

Pamiętaj, że głosując w wyborach samorządowych, wybierasz władze, które odpowiadają za właściwe funkcjonowanie twojej miejscowości, gdyż każdy szczebel samorządu ma określone zadania. W Polsce swoich przedstawicieli do organów samorządowych wybierasz co cztery lata, co oznacza, że właśnie tyle czasu potrwa kadencja wybranych przez ciebie władz lokalnych.

W wyborach zagłosujesz, jeśli jesteś obywatelem Polski lub obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który najpóźniej w dniu głosowania kończy osiemnaście lat.

Pamiętaj – aby zagłosować, musisz być wpisany do rejestru wyborców.
Pamiętaj – w odróżnieniu od wyborów parlamentarnych rejestracja w spisie wyborców odbywa się wyłącznie na obszarze gminy, w której mieszkasz na stałe. Jeśli w dniu wyborów planujesz wyjazd do Wrocławia, a mieszkasz na stałe w Warszawie, stracisz możliwości oddania swoich głosów na warszawskich radnych czy na prezydenta Warszawy.

Jeśli nie mieszkasz w mieście na prawach powiatu, w dniu głosowania otrzymasz cztery karty do głosowania:

• na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta,
• na radnych rady gminy,
• na radnych rady powiatu,
• na radnych sejmiku województwa.

Z kolei w wypadku miasta na prawach powiatów każdy mieszkaniec dostanie trzy karty do głosowania: na prezydenta miasta, na radnych miejskich i na radnych sejmiku województwa.
Zwróć uwagę, że od 2002 roku wybierasz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast w wyborach bezpośrednich, przypominających wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (zwycięża kandydat, który otrzyma więcej niż połowę ważnych głosów). Pamiętaj, jeśli jeden z kandydatów nie uzyska wystarczającego poparcia, to po dwóch tygodniach zostanie przeprowadzona druga tura wyborów. W sytuacji, gdy w wyborach startuje tylko jeden kandydat, ciebie zaś zastanawia, co powinieneś zrobić, zapamiętaj, że – podobnie jak w referendum – będziesz miał do wyboru tylko dwie odpowiedzi: „tak” lub „nie”.

Wybierając radnych rad gmin, pamiętaj, że każda gmina (oprócz miast na prawach powiatu) jest podzielona na tyle okręgów wyborczych, ile mandatów jest do obsadzenia w danej radzie (liczba mandatów zależy od liczby mieszkańców danej gminy). W swoim okręgu wybierzesz tylko jednego radnego, zostanie nim zaś ten kandydat, który uzyska najwięcej głosów (pamiętaj, że każdy komitet wyborczy zgłasza tylko jednego kandydat, również ty możesz poprzeć tylko jedną osobę w głosowaniu). Jeśli mieszkasz w mieście na prawach powiatu, oddasz swój głos w systemie proporcjonalnym w okręgach wielomandatowych. W praktyce zasady, które tutaj obowiązują, bardzo przypominają zasady znane ci z wyborów do sejmu – podziału mandatów między listy kandydatów dokonuje się proporcjonalnie do łącznej liczby oddanych ważnych głosów na kandydatów danej listy. Tylko te komitety, które przekroczą pięcioprocentowy próg, będą mogły uczestniczyć w podziale mandatów. Z kolei wypełniając kartę do głosowania w wyborach do rad powiatu, ponownie będziesz miał do czynienie z systemem proporcjonalnym, w którym wybiera się od trzech do dziesięciu radnych – w zależności od liczby mieszkańców powiatu, w którym mieszkasz. To właśnie rada powiatu dokona podziału na okręgi wyborcze, trzymając się zasady, że okręgiem wyborczym jest jedna gmina. W wypadku sejmiku województwa ponownie mamy do czynienia z zapewne dobrze już ci znanym systemem proporcjonalnym (okręgi wielomandatowe i pięcioprocentowy próg wyborczy). Okręgi wyborcze będą się różniły wielkością (od pięciu do piętnastu mandatów). Warto wiedzieć, że zostanie wybranych 30 radnych w województwach liczących do 2 milionów mieszkańców, w tym po trzy dodatkowe osoby na każde następne 500 tysięcy mieszkańców.

Jeśli masz dodatkowe pytania lub chcesz dowiedzieć się więcej o przebiegu kampanii samorządowej, zajrzyj do Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku – Kodeks wyborczy