Organizowanie społeczności i inicjatywa lokalna

Czy jest i dlaczego warto ją podjąć?
 
Chciałbyś coś zrobić w swoim bezpośrednim sąsiedztwie – coś fajnego i pożytecznego, co sprawiłoby, że życie w okolicy stanie się lepsze? Może myślisz o zbudowaniu placu zabaw lub o uporządkowaniu parku, a może o szkoleniach dla psów z sąsiedztwa czy warsztatach ze sztuki nowoczesnej dla seniorów? Kto może ci w tym pomóc i jak powinieneś się do tego zabrać? Twoja gmina! Taką inicjatywę – wraz z kilkoma osobami lub za pośrednictwem organizacji pozarządowej – możesz zgłosić do swojego samorządu. Warunkiem realizacji takiego przedsięwzięcia ze wsparciem gminy jest zaangażowanie grupy inicjatywnej i partnerskie jej wdrożenie. Zaangażowanie grupy inicjatywnej może przyjąć formę pracy społecznej, ale także wkładu pieniężnego czy rzeczowego, z kolei gmina wspomoże inicjatywę w ramach pomocy organizacyjnej lub rzeczowej (na przykład zakup usług).

Szkoda czasu na narzekanie, że w okolicy coś nie działa lub czegoś brakuje. Zorganizuj grupę i zgłoś inicjatywę lokalną! W ten sposób możesz stać się organizatorem społeczności lokalnej (community organizer).
 
Jak to zrobić?
 
W Polsce inicjatywa lokalna to instrument funkcjonujący od niedawna i niedostatecznie jeszcze rozpowszechniony. Masz więc szansę zostać innowatorem, jeśli będziesz chciał z niej skorzystać. Wystarczą co najmniej dwie pełnoletnie osoby lub organizacja pozarządowa, żeby zgłosić inicjatywę. Wypełnij wniosek, który otrzymasz w swoim urzędzie. Niektóre samorządy oferują elektroniczny generator wniosków – skorzystaj z tego wygodnego rozwiązania. We wniosku niezbędne jest szczegółowe opisanie koncepcji inicjatywy i podanie szacunkowej kalkulacji jej kosztów. Pamiętaj, że należy uwzględnić również zaangażowanie inicjatorów (w formie pracy, wkładu rzeczowego lub pieniężnego).

To na prawdę proste! Zgłoś inicjatywę lokalną i zmieniaj swoją okolicę.
 
W praktyce
Ktoś musi zacząć. Pierwszą motywacją jest własny problem – jak nasz ulica. Mamy prawo do własnego głosu. Oczywiście nie chcieliśmy marmurów! Wszystko zaczyna się od prywatnej motywacji. I wszystko się da. Nikt nie przyjdzie do mnie i nie zapyta „jak się panu tu mieszka”. To normalne, w każdym kraju tak jest. O wszystko trzeba się starać.
 

Drago Renić, Chorwacja

Mam do tego prawo:

• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (link)

Specyfika krajowa

W Wielkiej Brytanii organizowanie społeczności lokalnej (community organizing) odbywa się zwykle za pośrednictwem gminy. Każda gmina przeznacza środki na sport i rekreację, zajęcia dla młodzieży, festyny, kursy edukacyjne i inne aktywności do wykorzystania przez lokalną społeczność w ramach funduszy inicjatyw lokalnych (local initiatives fund). Ogólnie inicjatywy lokalne należą do domeny społeczeństwa obywatelskiego. Założenie stowarzyszenia czy organizacji społecznej na rzecz dobra publicznego (charity) uprawnia nas do pozyskania finansowania od gminy na rzecz działalności stałej lub realizacji konkretnych projektów. Więcej informacji na temat różnych form aktywności i sposobów skutecznego zaangażowania społecznego, szczególnie na poziomie lokalnym, można znaleźć tutaj. Na poziomie krajowym organizacja Citizens UK pomaga w tworzeniu inicjatyw lokalnych na rzecz zmiany społecznej i demokratyzacji.
 
W praktyce

Specyfika krajowa

Organizowanie społeczności lokalnej w Niemczech przebiega dwutorowo. Władze samorządowe, gminne czy miejskie szukają wymiany informacji z obywatelami, głównie w ramach gremiów konsultacyjnych.

Najsilniejszą formą demokracji bezpośredniej na poziomie lokalnym jest referendum (Bürgerbegehren, Bürgerentscheid), porównywalne z decyzją rady gminy (Gemeinderat). Referenda lokalne dotyczą najczęściej wież emisyjnych, fuzji gmin, projektów zabudowy przestrzennej, kultury, lokalnych opłat i ochrony środowiska. Po instrumenty demokracji bezpośredniej sięgają najczęściej mieszkańcy Bawarii i Nadrenii Północnej-Westfalii – krajów związkowych z najbardziej przyjaznymi obywatelom przepisami. Warunki przeprowadzenia lokalnego referendum regulują statusy gminne (Gemeindeordnungen) lub ustawy o samorządzie terytorialnym (Kommunalverfassungen, KV) na poziomie krajów związkowych.

Społeczności lokalne w Niemczech (poza Hamburgiem i Hesją) mogą wezwać do publicznego omówienia konkretnej sprawy na sesji rady gminnej. Warunki ważności wniosku mieszkańców (Einwohnerantrag, Bürgerantrag) różnią się w zależności od kraju związkowego (czy mogą wnioskować cudzoziemcy, od jakiego wieku – czasem na przykład już czternastolatkowie), a ich przegląd jest dostępny tutaj.

Lokalne inicjatywy obywatelskie często działają nieformalnie. Wraz z rosnącą liczbą mieszkańców gminy zmienia się także krąg inicjatorów akcji obywatelskich, zmierzając w kierunku bardziej zorganizowanych aktorów (stowarzyszenia, związki, partie polityczne). Zarazem spada skłonność do uczestnictwa w referendach, przybiera zaś na znaczeniu kwestia informacji medialnej.

W Niemczech jest wiele dotacji dla inicjatyw obywatelskich – z lokalnych i ponadlokalnych programów, ze źródeł rządowych i z licznych fundacji czy specjalnych funduszy, na przykład dla imigrantów, mniejszości, grup zagrożonych wykluczeniem. Aby w pełni korzystać z tych środków, warto założyć stowarzyszenie pożytku publicznego. Tworzenie krok po kroku własnego stowarzyszenia jest opisane tutaj.

Warto poszukać partnera instytucjonalnego, z którym będzie można na przykład dzielić biuro, ponieważ w Niemczech dotacje płyną z reguły na konkretne projekty, nie zaś na działalność podstawową (jak pokrycie kosztów czynszu).