Wolontariat

Aby zrobić coś pożytecznego po osiedleniu się w nowym społeczeństwie, nie trzeba zakładać organizacji pozarządowej (opisanej w innej sekcji tego poradnika) czy nawet podejmować się organizowania z grupą znajomych imprezy dla sąsiadów. Możesz się przyłączyć do działającej organizacji lub nawet nieformalnej inicjatywy jako wolontariusz. Najczęściej spotykana i najogólniejsza definicja określa wolontariat jako dobrowolną i nieodpłatną aktywność świadczoną na rzecz innych osób nieznajomych (przeważnie spoza własnej rodziny), środowiska naturalnego, społeczeństwa lub społeczności lokalnej. Może być ona podejmowana indywidualnie lub w ramach organizacji czy instytucji publicznych. Tę pierwszą formę określa się czasem mianem wolontariatu nieformalnego (więcej informacji na ten temat znajdziesz tutaj).
 
Warto podkreślić znaczenie najważniejszych cech wolontariatu formalnego, aktywność ta jest bowiem prowadzona dobrowolnie i nieodpłatnie. Wolontariat podejmowany we współpracy z organizacją czy instytucją jest formą aktywności zbliżoną do pracy (co odróżnia go od innych prospołecznych zachowań, na przykład filantropii, zaangażowania w ramach ruchów społecznych czy aktywności politycznej). ale nie jest z nią tożsamy. Wolontariusz nie otrzymuje za swoją aktywność wynagrodzenia, może zatem działać wtedy, kiedy chce, jeśli zaś nie chce, nie można go do niczego zmusić. Jest jednak możliwe umowne określenie warunków współpracy między wolontariuszem a podmiotem, który korzysta z jego pomocy, z zachowaniem równości umawiających się stron.
 
Sposób funkcjonowania wolontariatu w poszczególnych krajach może się różnić i zależy od lokalnego prawa. Często spotykanym rozwiązaniem jest przyznawanie pewnych świadczeń aktywnym w ten sposób osobom. Świadczenia te mogą obejmować zwrot kosztów ponoszonych w związku z zaangażowaniem wolontariackim czy zapewnienie ubezpieczenia od nieszczęśliwych wypadków.
 
Obszary działalności, w jakich mogą się angażować wolontariusze, są bardzo różnorodne. Łatwiej jest podać katalog kategorii, do których można przypisać różne rodzaje tej formy aktywności.
 
Można je podzielić ze względu na:
• okres angażowania się w wolontariat przez poszczególne osoby (wolontariat krótko- i długoterminowy oraz – będący inną formą – wolontariat długofalowy),
• wiek lub inną cechę demograficzną ochotników (wolontariat młodzieżowy, wolontariat osób dorosłych, wolontariat seniorów lub osób dojrzałych, wolontariat niepełnosprawnych),
• główny obszar tematyczny aktywności (wolontariat sportowy, wolontariat medyczny lub hospicyjny, wolontariat ratowniczy, wolontariat edukacyjny, wolontariat w kulturze i sztuce, wolontariat religijny),
• obszar lub sferę życia społecznego prowadzenia wolontariatu (wolontariat wiejski, wolontariat miejski, wolontariat pracowniczy – czasu lub kompetencji, wolontariat szkolny, wolontariat międzynarodowy, e-wolontariat).
 
Dlaczego warto?
 
Zacznijmy od bardzo górnolotnych powodów – wolontariat przyczynia się do budowy kapitału społecznego, będąc zaś formą pracy na rzecz dobra wspólnego, społeczeństwa, społeczności i innych ludzi, podnosi poziom zaufania społecznego. Zachęca również do bardziej intensywnego włączania się w życie publiczne, podejmowania wspólnych działań, zrzeszania się, zakładania organizacji. W rezultacie wolontariat jest jedną z kluczowych form aktywności obywatelskiej tworzącej tkankę kapitału społecznego.
 
Wolontariat zapewnia również wiele korzyści osobom zaangażowanym w tę formę działania, między innymi:
 
• pozwala zdobywać wiedzę,
 
• umożliwia wzbogacenie i rozszerzenie relacji społecznych oraz zdobycie doświadczenia zawodowego i życiowego,
 
• dobrze sprawdza się jako instrument zapobiegania wykluczeniu i różnym formom marginalizacji społecznej,
 
• może się przełożyć na lepsze zdrowie psychiczne i fizyczne,
 
• rozwija kompetencje społeczne i obywatelskie (przede wszystkim pozwala uczyć się
samodzielności i działania w innym, nowym środowisku społeczno-kulturowym, poznawać język, kulturę i zasady funkcjonowania danego społeczeństwa, podejmować współpracę z innymi członkami społeczeństwa),
 
• jest narzędziem kształtowania postaw obywatelskich (osoby angażujące się w wolontariat zyskują świadomość swojego wpływu na rzeczywistość, przejawiającego się wykazywaniem inicjatywy w działalności na rzecz innych i na rzecz swojego środowiska),
 
• umożliwia osobie nowej w danym otoczeniu nawiązywanie znajomości i świadome budowanie swojej pozycji społecznej,
 
• pozwala wypróbować siebie w różnych sytuacjach, prowadząc w rezultacie do wzrostu poczucia pewności siebie.
Wolontariat może dostarczać wyjątkowych korzyści cudzoziemcom:
 
• pomaga budować kompetencje międzykulturowe i związane z tolerancją wobec innych sposobów myślenia,
 
• nabywanie kompetencji komunikacyjnych (umiejętności docierania z własnym przekazem do innych, przekonywania do swoich racji oraz ogólnego budowania relacji z innymi ludźmi),
 
• pozwala lepiej poznać zasady funkcjonowania w nowym społeczeństwie i nawiązywać relacje z jego przedstawicielami, w rezultacie zaś poprawić własne samopoczucie,
 
• dzięki kontaktowi z wolontariuszem o zagranicznym pochodzeniu mieszkańcy danego kraju mogą łatwiej dostrzec podobieństwa z taką osobą, wchodząc zaś z nim w bezpośrednią interakcję, przełamać ewentualne obawy i stereotypy.
 
Zaangażowanie się w wolontariat może cię zachęcić do dalszej działalności społecznej, na przykład założenia własnej organizacji pozarządowej.
 
W praktyce - Samoorganizacja imigrantów na zasadzie wolontariatu sposobem na ich integrację w Holandii

Mam do tego prawo:

• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (link), art. 2 pkt 3 (wolontariusz to „osoba fizyczna, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie), art. 44 ust. 5 („Do porozumień zawieranych między korzystającym a wolontariuszem w zakresie nieuregulowanym niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny)
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (link)

Specyfika krajowa

Przyjęta w Polsce regulacja ustawowa odwołuje się tylko do wspomnianego wolontariatu formalnego, nie uwzględnia więc wielu innych form tej aktywności podejmowanych indywidualnie – bez pośrednictwa podmiotu prawnego – i często motywowanych szlachetnymi pobudkami. Jednocześnie w krajowym ustawodawstwie nie wprowadzono istotnych ograniczeń dotyczących tego, kto może być ochotnikiem. Teoretycznie może to być osoba w każdym wieku, dysponująca jednak zdolnością do podejmowania zobowiązań prawnych, czyli między innymi do zawarcia prawnie wiążącego porozumienia z podmiotem korzystającym z pomocy. W rezultacie uchodźcy, osoby ze statusem tolerowanym lub obywatele innych państw członkowskich Unii Europejskiej mogą być w Polsce wolontariuszami, angażując się we wszystkie znane formy tej aktywności. W zamian za swoją aktywność – po zawarciu tak zwanego porozumienia wolontariackiego – osoba taka uzyskuje prawo do ubezpieczeniem od nieszczęśliwych wypadków i ubezpieczenia chorobowego oraz innych przywilejów. Więcej o nich można przeczytać w tym poradniku.