Związki zawodowe

Jeśli jesteś osobą aktywną zawodowo, należy ci się uczciwe wynagrodzenie i przestrzeganie twoich uprawnień pracowniczych, na przykład prawa do odpoczynku czy przerwy w pracy, zachowania równowagi między życiem prywatnym a pracą, wynagrodzenia adekwatnego do wykonywanej pracy, poszanowania twojej godności osobistej wolnego od mobbingu i dyskryminacji. Pomocne w zapewnieniu tych praw mogą być między innymi związki zawodowe, które zrzeszają osoby pracujące, takie jak ty. Celem organizacji związkowych jest ochrona praw pracowniczych i reprezentowanie pracowników w dialogu z pracodawcą czy nawet z rządem. Związek zawodowy jest organizacją dobrowolną i niezależną, a więc taką, która sama ustanawia reguły swojego działania w ramach dostępnych możliwości prawnych. Brak sprawnych związków zawodowych może prowadzić do nadmiernej eksploatacji pracowników, którą znamy z utworów Charlesa Dickensa, Honoriusza Balzaka, Bertolda Brechta czy Stefana Żeromskiego. Jeśli masz poczucie, że w miejscu, w którym pracujesz, uprawnienia twoje lub twoich współpracowników są zagrożone, rozważ wspólne działanie w związkach.
 
Co daje członkostwo w związkach zawodowych?
 
• W zorganizowanej grupie dysponujesz większą siłą negocjacyjną w rozmowie z pracodawcą niż w dialogu indywidualnym, dzięki czemu wynegocjujesz lepsze wynagrodzenie i inne warunki pracy nie tylko dla siebie, ale także dla innych.
 
• Możesz uzyskać lepszy dostęp do informacji o planach firmy – strategii zarządzania czy tabeli wynagrodzeń.
 
• Możesz lepiej kontrolować działania pracodawcy, na przykład regularne wypłacanie wynagrodzeń, odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, stosowanie właściwych umów (nie zaś „umów śmieciowych”).
 
• Związek zawodowy będzie dla ciebie wsparciem (doradztwo prawne), jeśli zostaną naruszone twoje prawa lub w sytuacji zwolnień z pracy.
 
• Masz prawo do zawierania układów zbiorowych, czyli specjalnych umów z pracodawcą, które określają warunki pracy lepsze niż gwarantowane przez prawo, w tym różne pakiety socjalne.
 
• Członkostwo w związkach pozwoli ci poznać wielu aktywnych i ciekawych ludzi oraz stać się częścią organizacji, która ma wpływ na codzienne życie osób w twoim bezpośrednim otoczeniu i w całym kraju. Pamiętaj, że możesz być nie tylko członkiem, ale także działaczem związku, który jest specjalnie chroniony przed zwolnieniem z pracy. Związki zawodowe w Europie mają długą historię, możesz pomóc dalej ją tworzyć!
 
Jak zostać członkiem związku zawodowego?
 
Zazwyczaj nie jest to trudne. Jeśli w twoim miejscu pracy istnieje zakładowa organizacja związkowa, po prostu złóż deklarację członkostwa. Jeśli jednak chcesz założyć związek od podstaw, musisz spełnić kilka wymagań formalnych. Na pewno pomoże ci w tym organizator związkowy (poniżej podano linki do organizacji związkowych, w których można się skontaktować z taką osobą). Zgodnie z polskim prawem, zakładową organizację związkową można założyć w miejscu pracy, które zatrudnia (na podstawie o umowę o pracę) co najmniej dziesięć osób.
 
Najpierw trzeba opracować statut zakładowej organizacji związkowej i przyjąć go podczas zebrania założycielskiego. Następnie organizację należy zarejestrować w Krajowym Rejestrze Sądowym. Reprezentant zakładowej organizacji związkowej (liczba reprezentantów zależy od liczby członków związku zatrudnionych w zakładzie pracy) wskazany przez jej zarząd nie może być zwolniony z pracy i może wykonywać działalność związkową w ramach dotychczasowego zatrudnienia przy zachowaniu swojego wynagrodzenia.
 
Pamiętaj, że jako obywatel Unii Europejskiej możesz być członkiem dowolnego związku zawodowego działającego w państwach członkowskich.
 
W praktyce - Polish Union (Wielka Brytania)

Mam do tego prawo:

• Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 12 i rozdz. IV: Solidarność (link)

W Polsce:

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, art. 12, art. 59 (link)
• Ustawa z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych (link)
• Ustawa z dnia 24 lipca 2015 roku o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (link)

W Niemczech:
 
Kompetencje związków zawodowych na rynku pracy określa ustawa o zbiorowych układach pracy (Tarifvertragsgesetz, TVG). Zakres autonomii taryfowej reguluje nie ustawa, ale orzecznictwo.

Specyfika krajowa

Związki zawodowe w Wielkiej Brytanii liczą blisko 6,5 miliona członków i są aktywne w 40% miejsc pracy, głównie w sektorze państwowym, w co raz większym stopniu działają także w sektorze prywatnym. Należący do związków pracownicy sektora prywatnego zarabiają średnio o 8% więcej niż pozostali tam zatrudnieni, w sektorze publicznym zaś ich płace są wyższe nawet o 21%. Uzwiązkowione kobiety zarabiają niemal jedną trzecią więcej od kobiet niebędących członkiniami związków zawodowych, stanowią one także większość – 55% – związkowców w Wielkiej Brytanii. Państwo aktywnie zachęca do wstępowania w szeregi związków zawodowych. Można to zrobić, dołączając do istniejących struktur związkowych w miejscu pracy lub zwracając się do odpowiedniego związku zawodowego o reprezentację (aby to ustalić, wystarczy skorzystać z listy działających związków zawodowych lub specjalnej wyszukiwarki).

Członkostwo w związku zawodowym – niezależnie od rodzaju związku lub od liczby związków, których jest się członkiem – jest całkowicie dobrowolne. Pracodawca nie ma prawa ingerować w niczyją przynależność lub działalność związkową. W razie utrudnień związanych z chęcią wstąpienia do związku zawodowego lub bycia jego członkiem mamy prawo zasięgnąć rady w biurze doradztwa Advisory, Conciliation and Arbitration Service (Acas) albo pociągnąć pracodawcę do odpowiedzialności przed trybunałem pracy (employment tribunal). W miejscu pracy jesteśmy zwykle reprezentowani przez osobę zwaną trade union representative (rep), która ma za zadanie wysłuchać naszej opinii o problemach, jakie mamy z pracodawcą, doradzić, uczestniczyć podczas rozmów z pracodawcą, reprezentować nas w negocjacjach z pracodawcą, działać w obronie naszych praw w wypadku dużych zmian zachodzących w strukturze przedsiębiorstwa.
 
W praktyce

Specyfika krajowa

Niemcy (po zjednoczeniu) mają jeden z najniższych wskaźników organizacji w związkach zawodowych w Unii Europejskiej (18% w 2013 roku), tak jednak związki mają w tym kraju znaczny wpływ na zabezpieczenie standardów pracowniczych. Autonomia taryfowa (Tarifautonomie) zapewnia stronom (związkom i pracodawcom) dowolność co do formy i treści zawieranych umów bilateralnych. Państwo interweniuje tylko w celu zabezpieczenia standardów (jak płace minimalne) i równouprawnienia.

Związki zawodowe zrzeszają blisko 8 milionów pracowników w trzech organizacjach parasolowych (zwłaszcza DGB i w związkach niezrzeszonych (jak lekarski Marburger Bund). Niemieckie związki reprezentują z reguły całe gałęzie przemysłu i gospodarki, utrzymują się zaś ze składek członkowskich (około 1% miesięcznego dochodu brutto). Najwięcej związkowców jest w branży metalowej i elektronicznej (IG Metall), zwłaszcza w koncernach motoryzacyjnych.

Członkostwo w związkach jest dobrowolne i pomaga chronić własne interesy w miejscu pracy. Związkowcy mają wkład w kształtowanie polityki socjalnej w miejscu pracy. Związki organizują zapomogi na wypadek utraty miejsca pracy i kompensują utratę dochodu w czasie strajku (Straikgeld). W ramach autonomii taryfowej negocjują z pracodawcami płace (układy taryfowe), warunki urlopowe, czas pracy, dodatki (jak bożonarodzeniowa „trzynastka”) i szkolenia. Rocznie w Niemczech jest zawieranych około 7,5 tysiąca zbiorowych układów taryfowych, z reguły o zasięgu regionalnym (Flächentarifverträge). Niektóre obszary taryfowe odgrywają rolę pioniera (key bargaining). Różnica w poziomie płac między wschodnimi a zachodnimi Niemcami jest ciągle znaczna (82%), co wynika głównie z tego, że we wschodnich krajach związkowych wielu pracowników wciąż nie jest objętych zbiorowymi układami taryfowymi. Związki były w Niemczech bastionem walki o wprowadzenie płacy minimalnej.

Wiele przydatnych informacji można znaleźć na stronie internetowej bliskiej związkom Fundacji im. Hansa Böcklera (link).
 

Specyfika krajowa

 
W Polsce funkcjonuje wiele organizacji związkowych. Zdecydowana większość z nich jest zrzeszona w jednej z trzech central związkowych:
 
• NSZZ „Solidarność” – http://www.solidarnosc.org.pl,
 
• Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych – http://www.opzz.org.pl,
 
• Forum Związków Zawodowych: http://www.opzz.org.pl,
 
Szczegółowe informacje o związkach zawodowych uzyskasz, kontaktując się bezpośrednio z tymi centralami lub ze związkiem zawodowym w swoim miejscu pracy.