Rady pracowników i europejskie rady zakładowe

Co to jest i dlaczego warto?
 
Jako pracownik na pewno chcesz wiedzieć, w jakiej kondycji jest firma, dla której pracujesz, na przykład czy nie szykują się w najbliższym czasie zwolnienia grupowe lub nie jest rozważana poważna restrukturyzacja, a może wprost przeciwnie – firma przynosi duże zyski i mogłaby wypłacić premie pracownikom lub podnieść pensje? Jak jednak zdobyć te informacje? Na terenie całej Unii Europejskiej mogą działać rady pracowników (joint consultative committees, Betriebsräte), których zadaniem jest konsultowanie spraw pracowniczych na poziomie zakładu pracy i informowanie o nich.
Rady pracowników są niezależnymi podmiotami skupiającymi reprezentantów osób zatrudnionych w danym zakładzie pracy. Członkami rady mogą być zarówno przedstawiciele związków zawodowych, jak i pracownicy niezrzeszeni w związkach zawodowych, muszą być oni jednak wyłonieni przez pracowników jako ich reprezentanci. Jeśli więc uzyskasz poparcie w swojej firmie, możesz zostać członkiem rady pracowników. Liczba członków rady zależy od liczby osób zatrudnionych przez pracodawcę i może być nieco inna w poszczególnych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Pracodawca ma obowiązek informować radę o:
 
• działalności i sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa oraz przewidywanych zmianach w tym zakresie,
 
• stanie, strukturze i przewidywanych zmianach zatrudnienia oraz działaniach mających na celu utrzymanie jego poziomu,
 
• działaniach, które mogą powodować istotne zmiany w organizacji pracy lub podstawach zatrudnienia.
 
Obowiązek konsultacji dotyczy jednak tylko organizacji pracy, a także podstaw, stanu i struktury zatrudnienia oraz przewidywanych zmian w tym zakresie, nie obejmuje zaś działalności i sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa.
 
Jeśli twój pracodawca jest międzynarodową firmą o zasięgu wspólnotowym i prowadzi zakłady pracy w co najmniej dwóch państwach członkowskich Unii Europejskiej, jest możliwe założenie europejskiej rady zakładowej, która uzyskuje uprawnienia do otrzymywania informacji i konsultowania spraw pracowniczych na poziomie całej międzynarodowej firmy.
 

Mam do tego prawo:

• Ustawa z dnia 7 kwietnia 2006 roku o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (link)
• Ustawa z dnia 5 kwietnia 2002 roku o europejskich radach zakładowych (link

Specyfika krajowa

W Polsce możesz się włączyć w działanie rady pracowników lub europejskiej rady zakładowej, jeśli tylko będą spełnione warunki ich funkcjonowania i zostaniesz do niej wybrany przez pracowników w firmie.
 
W wypadku rady pracowników:
 
• pracodawca musi zatrudniać co najmniej 50 pracowników,
 
• w wyborach do rady może wziąć udział każdy pracownik z co najmniej rocznym stażem pracy (liczy się łączny okres zatrudnienia u danego pracodawcy), z wyjątkiem reprezentantów pracodawcy (kierownicy zakładów pracy i ich zastępcy, członkowie organu zarządzającego, główni księgowi, radcy prawni) i pracowników młodocianych,
 
• wniosek o wybory do rady musi być poparty przez co najmniej 10% pracowników,
 
• kandydat musi być wybrany w głosowaniu wśród pracowników firmy. Do głosowania jest uprawniony każdy pracownik, z wyjątkiem pracowników młodocianych.
Wielkość rady pracowników zależy od liczby osób zatrudnionych przez pracodawcę.
 
W Polsce wygląda to następująco:
 
• rada może liczyć trzech pracowników u pracodawcy zatrudniającego od 50 do 250 osób,
 
• rada może liczyć pięciu pracowników u pracodawcy zatrudniającego od 251 do 500 osób,
 
• rada może liczyć siedmiu pracowników u pracodawcy zatrudniającego ponad 500 osób.
Podobnie w wypadku europejskich rad zakładowych obowiązują minimalne kryteria, które muszą być spełnione, żeby mogły one działać na obszarze Polski.
 
• europejska rada zakładowa może być założona w przedsiębiorstwie wspólnotowym lub w grupie przedsiębiorstw wspólnotowych, które zatrudniają co najmniej 1 tysiąc pracowników w państwach członkowskich, w tym co najmniej po 150 pracowników w co najmniej dwóch państwach członkowskich,
 
• wybór członków europejskiej rady zakładowej polega na wyznaczeniu przedstawicieli przez związki zawodowe w zakładach pracy lub w głosowaniu wśród pracowników (jeśli nie ma związków zawodowych). Kadencja europejskiej rady zakładowej trwa cztery lata,
 
• skład rady zależy od liczby zatrudnionych pracowników w poszczególnych państwach. Ponadto wyznacza się członków rezerwowych, którzy zastępują członków rady niemogących pełnić swojej funkcji.
 
Wyczerpujący opis ram funkcjonowania europejskich rad zakładowych działających w Polsce można znaleźć na stronie Departamentu Dialogu i Partnerstwa Społecznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej: http://www.dialog.gov.pl/dialog-krajowy/informowanie-i-konsultowanie/europejskie-rady-zakladowe.
 

Specyfika krajowa

W Niemczech dialog społeczny odbywa się głównie na poziomie gminy i krajów związkowych, na rynku pracy zaś – w formie negocjacji między związkami zawodowymi a pracobiorcami. Na poziomie przedsiębiorstw dialog realizuje się przez rady pracownicze w modelu współdecydowania (Mitbestimmung).