Przedsiębiorczość społeczna (ekonomia społeczna)

Działać można na różne sposoby. Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że aktywność skierowaną na pomaganie innym czy rozwiązywanie problemów społecznych oddzielamy od pracy zawodowej, która zapewnia nam środki na utrzymanie. Raczej o tym ostatnim myśli się zresztą przede wszystkim, osiedlając się w obcym kraju. Coraz większą popularność w Unii Europejskiej zdobywa jednak koncepcja przedsiębiorczości społecznej (ekonomii społecznej), znana w niektórych państwach członkowskich co najmniej od końca XIX wieku.
 
Jest to forma działalności łącząca dwa cele:
 
• pracę skierowaną na wypracowanie zysku,
 
• rozwiązywanie ważnych problemów społecznych.
 
Czym jest przedsiębiorczość społeczna?
 
Ta forma aktywności obejmuje różne podmioty – od spółdzielni socjalnych po specjalne formy przedsiębiorstw, których funkcjonowanie (w zależności od regulacji krajowych) określa miejscowe prawo handlowe i prawo z zakresu prowadzenia działalności gospodarczej. Istotną cechą łączącą wszystkie europejskie podmioty tego typu jest to, żeby ważnym celem ich działalności (co najmniej równorzędnym wypracowywaniu zysku ekonomicznego) było rozwiązywanie określonych problemów społecznych. To ostatnie może polegać na zatrudnianiu i wspieraniu pracowników borykających się z trudnościami w samodzielnym wejściu na rynek pracy (na przykład długotrwale bezrobotnych lub osób niepełnosprawnych) albo na wytwarzaniu produktów i świadczeniu usług służących rozwiązywaniu ważnego problemu społecznego. Przedsiębiorstwo takie powinno także zorganizować swoją pracę w sposób odpowiedzialny wobec środowiska i społeczności, w których prowadzi wszystkie etapy swojej działalności. Podmiot ekonomii społecznej może spełniać tylko jedno z tych kryteriów albo uwzględniać je wszystkie. Ważne jest także to, że w zamian za udział w realizacji polityki socjalnej danego państwa czy samorządu może otrzymywać w poszczególnych krajach różne formy wsparcia, także finansowego.
 
Dlaczego warto zaangażować się w przedsiębiorczość społeczną?
 
Rozwiązywanie problemów społecznych czy możliwość uzyskania wsparcia finansowego na działalność to tylko część powodów, dla których warto zainteresować się przedsiębiorczością społeczną. Odwołanie się do niej może być szczególnie korzystne dla obcokrajowców przebywających w danym kraju – łącząc w ten sposób siły, mogą oni łatwiej wejść na rynek pracy i wzajemnie się wspierać, działając jednocześnie na rzecz własnej grupy społecznej czy lokalnej społeczności. Przedsiębiorczość społeczna jest także świetnym poligonem do trenowania postaw obywatelskich – pracownicy w odpowiednio zaprojektowanym i właściwie funkcjonującym podmiocie ekonomii społecznej muszą się nauczyć, czym jest interes wspólny i jak należy współpracować z innymi ludźmi. Wszyscy na tym korzystają, takie pozytywne oddziaływanie może zaś objąć rodziny pracowników i otoczenie społeczne, w którym działa przedsiębiorstwo. Może ponadto służyć budowaniu więzi i porozumienia między obcokrajowcami a społecznością przyjmującą, prowadząc do ich wzajemnej integracji we wspólnym życiu.
 
Zanim się jednak zdecydujesz na podjęcie ze znajomymi działalności tego rodzaju, pamiętaj, że własna aktywność w tym zakresie nie jest jedynym sposobem włączenia się w funkcjonowanie przedsiębiorczości społecznej. Można powiedzieć, że prowadzenie takiej działalności jest w pewnym sensie najwyższą i najtrudniejszą formą wtajemniczenia w funkcjonowanie w sektorze ekonomii społecznej. Wymaga także posiadania odpowiednich kompetencji dotyczących zarządzania przedsiębiorstwem i współpracy z tworzącą je grupą osób. Jeśli nie czujesz się jeszcze na siłach do tak zaawansowanego zaangażowania, dobrym rozwiązaniem może być poszukanie zatrudnienia w tym sektorze (zyskasz jednocześnie dostęp do płynących z tego korzyści) albo nawet ograniczenie się do kupowania produktów wytwarzanych w przedsiębiorstwach czy korzystania ze świadczonych przez nie usług. Podejmując decyzję o sposobie swojego zaangażowania, powinieneś uwzględnić dostępne możliwości oraz własne kompetencje i plany życiowe. Dowiedz się także wcześniej o funkcjonowaniu przedsiębiorstw społecznych w kraju, w którym obecnie mieszkasz.
 
W praktyce

Mam do tego prawo:

• Ustawa z dnia 16 września 1982 roku – Prawo spółdzielcze (link)
• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2006 roku o spółdzielniach socjalnych (link)
• Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 roku o zatrudnieniu socjalnym (link)
• Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (link)
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (link)
• Ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (link)

Specyfika krajowa

 
W Polsce podmiotami zaliczanymi do sektora przedsiębiorczości społecznej są prowadzące działalność gospodarczą organizacje pozarządowe (fundacje i stowarzyszenia), spółdzielnie (w tym socjalne, pracy czy inwalidów i niewidomych), centra integracji społecznej, kluby integracji społecznej i spółki non profit (więcej informacji o funkcjonowaniu sektora w Polsce można znaleźć w tej publikacji).
W 2014 roku przyjęto Krajowy Program Rozwoju Ekonomii Społecznej, w którym określono główne kierunki wsparcia ze strony państwa i samorządów, mające służyć rozwojowi ekonomii społecznej i przedsiębiorstw społecznych w Polsce. Dokument ten określa również rodzaj wsparcia, jakie powinny otrzymać podmioty tego typu w Polsce. Oznacza to, że będą dostępne środki na uruchamianie przedsiębiorstw społecznych, między innymi przydzielane przez lokalne urzędy pracy. Warto zwrócić się także o pomoc merytoryczną w uruchomieniu takiej działalności do funkcjonujących lokalnie ośrodków wsparcia ekonomii społecznej i centrów ekonomii społecznej (listę takich podmiotów z podziałem na województwa można znaleźć na stronie internetowej www.ekonomiaspoleczna.pl, która zawiera także wiele wskazówek praktycznych dotyczących takiej działalności). Te same podmioty mogą również organizować szkolenia przydatne dla osób pragnących zaangażować się w przedsiębiorczość społeczną, warto się więc zainteresować, jakie formy wsparcia oferują one obecnie i planują w przyszłości.